Witamina B12 (kobalamina)

Witamina B12, zwana także kobalaminą i cyjanokobalaminą jest znana jako „witamina czerwona”. Nazwa kobalamina związana jest z obecnością atomu kobaltu w cząsteczce te witaminy. Rozpuszcza się w wodzie i znajduje się wyłącznie w żywności pochodzenia zwierzęcego, chociaż niektóre produkty wegetariańskie są obecnie wzbogacane o tę witaminę. Witamina B12 jest jedyną witaminą zawierającą niezbędne składniki mineralne, ale nasze zapotrzebowanie na nią jest jest jednak bardzo niewielkie. Znaczenie witaminy B12 dla ustroju zostało odkryte w 1934 roku przez dwóch naukowców. Uczeni ci opisali ochronne właściwości tego związku w zapobieganiu anemii złośliwej, chorobie traktowanej wówczas jako nieuleczalnej.

Działanie Witaminy B12:

  • jest niezbędna do tworzenia czerwonych ciałek krwi
  • bierze udział w przemianach metabolicznych węglowodanów, tłuszczów i aminokwasów
  • uczestniczy w syntezie kwasów nukleinowych
  • jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego i osiągnięcia prawidłowego wzrostu
  • odgrywa rolę w płodności i stymuluje wydzielanie mleka u matek
  • wpływa korzystnie na zdolność koncentracji, pamięć i równowagę psychiczną
  • usuwa cyjanek z żywności i dymu papierosowego

Zalecane normy dietetyczne na Witaminę B12 dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy dietetyczne [µg/dzień]
Dzieci 1-3 lat 0,9
Dzieci 4-8 lat 1,2
Chłopcy 9-13 lat 1,8
Młodzież męska 14-18 lat 2.4
Mężczyźni 19-30 lat 2,4
Mężczyźni 31-50 lat 2,4
Mężczyźni 50-70 lat 2,4
Mężczyźni powyżej 70 lat 2,4
Dziewczęta 9-13 lat 1,8
Młodzież żeńska 14-18 lat 2,4
Kobiety 19-30 lat 2,4
Kobiety 31-50 lat 2,4
Kobiety 50-70 lat 2,4
Kobiety powyżej 70 lat 2,4
Kobiety ciężarne do 18 lat 2,6
Kobiety ciężarne 19-30 lat 2,6
Kobiety ciężarne 31-50 lat 2,6
Kobiety karmiące do 18 lat 2,8
Kobiety karmiące 19-30 lat 2,8
Kobiety karmiące 31-50 lat 2,8

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Kiedy potrzebujesz więcej
Dodatkowa podaż kobalaminy wskazana jest u chorych na różne rodzaje anemii – złośliwą, krwotoczną oraz pokarmowej. Jest także wskazana w nerwobólach, cukrzycowych zapaleniach nerwów, ogólnym zmęczeniu fizycznym i psychicznym. Na deficyt witaminy B12 narażeni są przede wszystkim wegetarianie, którzy nie jedzą mięsa i produktów mlecznych, będących prawie wyłącznym źródłem tej witaminy. Niedobór tej witaminy jest szczególnie dokuczliwy u dzieci. Niedobór witaminy B12 może powstać także niezależnie od diety, na tle upośledzonej przyswajalności tej witaminy, np. u ludzi z chorobą Crohna, niedomogą trzustki lub po operacjach jelit lub żołądka. Niektóre leki niszczą zasoby witaminy B12, należą do nich środki antykoncepcyjne, leki obniżające cholesterol, leki przeciw wrzodowe i potas. Niekorzystne interakcje, powodujące obniżenie poziomu kobalaminy, powodują także duże dawki witaminy C oraz kwasu foliowego.

Jeśli za mało, to…
Wczesnymi objawami niedoboru witaminy B12 są osłabienie, utrata wagi, bóle krzyża, apatia, zakłócenia pamięci, chaos myślowy i obniżony refleks. Przedłużający się niedobór prowadzi do anemii wraz z uszkodzeniami układu nerwowego (drętwienie, mrowienie, chłód). Anemia nie zawsze jest rezultatem niedostateczne spożywania witaminy B12 w diecie. Często jej przyczyną może być brak czynnika w soku żołądkowym, bez które przyswajanie witaminy B12 jest niemożliwe. Szczególnie częsta sytuacja ta ma miejsce u ludzi starszych.

A kiedy nadmiar, to…
Witamina B12 jest uważana za mało toksyczną nawet w dużych dawkach. Wewnętrzny czynnik soku żołądkowego, pośredniczy we wchłanianiu witaminy B12, zabezpiecza przed przedawkowaniem tą witaminą. Nadmiar witaminy jest wydalany z kałem.

Duże ilości Witaminy B12 zawierają:

  • mięso i produkty mięsne: ryby, drób, skorupiaki
  • jaja
  • mleko i produkty mleczne

Witamina B12 jest syntetyzowana także przez bakterie występujące naturalnie w jelitach. Gromadzi się w wątrobie, mięśniach, trzustce i nadnerczach. Najważniejszym magazynem tej witaminy jest wątroba. U dobrze odżywionych ludzi wątrobowe zapasy kobalaminy wystarczają na 4-5 lat. Witamina B12 jest bardzo odporna na ciepło, dlatego gotowanie pokarmu nie niszczy jej. Smażenie tylko w niewielkim stopniu niszczy kobalaminę.

Czy wiesz, że…
Objawy związane z niedoborem witaminy B12 mogą wystąpić nawet po 5 latach.

Suplementy zawierające witaminę B12:
1. Stress Management – 2 µg
2. Vital 0 – 1 µg
3. Vital A – 1 µg
4. Vital B – 1 µg
5. Vital AB – 1 µg
6. Full Spectrum – 1 µg
7. Lion Kids D – 1 µg
8. Senior Formula – 1 µg

Czym są witaminy i składniki mineralne

Nazwą witaminy obejmujemy wiele związków chemicznych o różnej budowie. Odgrywają one ogromną role dla zdrowia człowieka, są potrzebne  dla sprawnego przebiegu wielu przemian metabolicznych. W zasadzie związki te nie są syntetyzowane przez ustrój i muszą być dostarczone z pożywieniem. Brak lub względny deficyt witamin w pożywieniu jest przyczyną charakterystycznych stanów niedoborowych i chorób (awitaminoz). Witaminy zwykle dzielimy na dwie duże grupy rozpuszczalne w tłuszczach – A, D, E, K oraz rozpuszczalne w wodzie – C i grupa witamin B.

Są to metale oraz inne składniki nieorganiczne, które działają podobnie jak witaminy, wspierając procesy zachodzące w organizmie i dostarczając budulca dla zębów i kości. Zazwyczaj klasyfikujemy je na makroelementy i mikroelementy. Do makroelementów zaliczamy: wapń, fosfor, magnez, potas, sód, chlor i siarkę, do mikroelementów należą: żelazo, miedź, jod, cynk, mangan, molibden, selen, kobalt, fluor, chrom, cyna, wanad i krzem. Lista niezbędnych składników mineralnych wciąż jeszcze się rozszerza w miarę postępu badań naukowych. Nasz ustrój nie wytwarza potrzebnych nam składników odżywczych i musi je otrzymywać z pożywieniem lub w postaci suplementów.

Rośliny lecznicze mają nie tylko wartość odżywczą, ale także cały szereg właściwości terapeutycznych. Są stosowane do zwalczania infekcji i chorób oraz w celu zmniejszania szkód wyrządzonych przez wolne rodniki. Wpływają też korzystnie na funkcjonowanie różnych układów naszego organizmu, w tym układu odpornościowego, nerwowego, mózgu, krwiobiegu, układu oddechowego, płciowego, hormonów oraz układu moczowego i trawiennego.

Oznaki niedoboru witamin

Niedobory witamin lub minerałów nie zawsze przejawiają się jako poważne problemy zdrowotne, ponieważ większość z nas nie cierpi na poważny niedobór jakiegoś konkretnego składnika odżywczego. Niewielkie niedobory występują jednak bardzo często i prawdopodobnie są odpowiedzialne za wiele mniejszych, ignorowanych objawów, takich jak bóle głowy, kłopoty ze snem lub problemy skórne. Lekceważenie tych objawów może doprowadzić do poważniejszych problemów zdrowotnych, dlatego tak ważne jest wyrównywanie wszelkich niedoborów składników odżywczych w organizmie.

 

Bardzo niewiele osób wykazuje oznaki poważnych niedoborów witamin i minerałów, takie jak szkorbut czy pelagra, lecz obecnie uważa się powszechnie, że u wielu ludzi występują niewielkie niedobory związków mineralnych lub witamin, zwane „niedoborami subklinicznymi”, które objawiają się pogorszonym samopoczuciem, zmęczeniem, podatnością na infekcje oraz innymi dolegliwościami, takimi jak bóle głowy, bezsenność, drażliwość i problemy z trawieniem. Część osób prawdopodobnie odżywia się nieprawidłowo, w tym ludzie ubodzy, oraz ci którzy nie mają czasu, żeby kupować świeże warzywa i owoce, albo ci, którzy kupują produkty rafinowane lub gotowe dania. Kobiety są często zbyt zajęte, aby zaspokajać własne potrzeby, jeśli chodzi o składniki odżywcze, a badania wykazują, że 20 % kobiet w wieku rozrodczym wykazuje niedobory tych elementów. Kobiety, które niedawno urodziły dziecko lub karmią piersią, mogą wykazywać niewielki niedobór składników odżywczych, ponieważ ich organizmy wspomagają rozwój dziecka.

Pewne grupy ludności są szczególnie podatne na niedobory składników odżywczych, należą do nich:

  • kobiety w ciąży lub karmiące
  • osoby odchudzające się
  • dzieci
  • dorastająca młodzież
  • ludzie starsi

Mimo że początkowe objawy subklinicznych niedoborów składników odżywczych mogą być nieznaczne, zaburzenia funkcji metabolicznych są potencjalnie bardzo niebezpieczne. Np. brak przeciwutleniaczy może spowodować wzrost poziomu bardzo toksycznych produktów przemiany materii, takich jak aldehyd octowy, które wytwarza wątroba w procesie detoksykacji i które mogą zostać unieszkodliwione przez przeciwutleniacze. Z gromadzeniem się tych substancji łączą się takie schorzenia, jak choroba Parkinsona i choroby motoneuronu. Ponieważ jednak rozwój tak poważnych chorób trwa długo, konwencjonalna medycyna nie uznaje obecnie ich związku z niedoborem składników odżywczych.

Niedobry składników odżywczych mogą być spowodowane przez:

  • spożycie tych składników w niewystarczających ilościach
  • zła przemiana materii
  • niedostateczne wchłanianie
  • niedostateczne przyswajanie
  • wzrost zapotrzebowania

Twój organizm da znać nawet o najmniejszych niedoborach. Rezultatem niedostatecznego spożycia poszczególnych składników mogą być następujące objawy:

1. Problemy z włosami – Witaminy B12,B6 i selen
2. Problemy z oczami – Witamina A, C
3. Nerwowość – Witaminy B6, B12, B3, B5, magnez i witamina C
4. Infekcje – Witamina A, B-kompleks, C, biotyna, wapń, potas i cynk
5. Zmęczenie – Cynk, żelazo, witaminy A, B, C, D
6. Kurcze mięśni – Witaminy B1 i D, biotyna, sód, magnez i wapń
7. Problemy ze skórą – Witamina A, B-kompleks, biotyna, miedź

Jak przedstawia się Twoje ryzyko niedoboru witamin i bioelementów:

Niemowlęta – niemowlęta karmione piersią, czy też sztucznymi mieszankami dla niemowląt, w zasadzie nie mają znaczniejszych niedoborów mikroskładników żywnościowych. Najbardziej wartościowym pokarmem dla niemowląt jest jednak mleko kobiece. Z mleka kobiecego przyswajają się lepiej niż z innych pokarmów, właściwie wszystkie składniki odżywcze, zwłaszcza żelazo. Oczywiście, jest to prawdziwe tylko pod warunkiem prawidłowego odżywiania karmiącej matki. Kobieta karmiąca wymaga zwiększonego zapotrzebowania na właściwie wszystkie składniki pokarmowe.

Dzieci – dzieci, zarówno dziewczynki jak i chłopcy, w wieku 1 – 5 lat są podatne na występowanie deficytu żelaza. Ponadto u dzieci często występuje niedobór witaminy B6.

Młodzież – dorastające dziewczęta są szczególnie narażone na występowanie niedoboru żelaza. U obu płci często występuje niedostateczne zaopatrzenie w magnez, witaminę B6 i witaminę C.

Kobiety – dieta kobiet jest zazwyczaj mnie kaloryczna niż mężczyzn, dlatego wśród nich, częściej niż obu płci przeciwnej, występują niedobory mikroskładników. Kobiety są szczególnie narażone na niedobory takich składników, jak wapń i witamina B6, żelazo (kobiety miesiączkujące), magnez i miedź. Ponadto, wśród młodych, dorosłych kobiet, często spotyka się niedobory witamin A i C. Z kolei, kobiety zazwyczaj spożywają zbyt dużo sodu.

Kobiety ciężarne – w czasie ciąży zapotrzebowanie na właściwe wszystkie składniki pokarmowe drastycznie się zwiększa. Szczególnie wzrasta zapotrzebowanie na takie mikroskładniki jak kwas foliowy, witamina D, wapń, witamina C, A, E i cynk. Wśród kobiet ciężarnych często spotyka się niedobory witaminy B1, kwasu foliowego oraz cynku.

Mężczyźni – u mężczyzn niedobory mikroskładników występują generalnie rzadziej niż u kobiet. Najczęstsze niedobory u mężczyzn dotyczą witaminy B6, magnezu, miedzi, witaminy A.

Ludzie w podeszłym wieku – ludzie starsi narażeni są na niedobór składników z dwóch przyczyn – często po prostu mniej jedzą, a ponadto ich organizm nie jest w stanie gospodarować tymi składnikami tak oszczędnie jak u ludzi młodszych. Niedobory spotykane najczęściej w podeszłym wieku dotyczą witamin z grupy B oraz witaminy C, D, wapnia, cynku, magnezu i miedzi.

Ludzie nadużywający alkoholu – alkohol działa niszcząco na witaminy i składniki mineralne w organizmie. Nie tylko blokuje ich wchłanianie z przewodu pokarmowego, ale też narusza reakcje metaboliczne, w ten sposób, że witaminy bioelementy są szybciej zużywane. Przyczyną częstych niedoborów u alkoholików może być też po prostu fakt, że jedzą oni zbyt mało wartościowych produktów, zastępując jedzenie alkoholem. Szczególnie często spotyka się wśród nich ostre niedobry kwasu foliowego i witaminy B1 – prowadzące do poważnego uszkodzenia systemu nerwowego. Chroniczni alkoholicy nierzadko są też ofiarami niedoborów witamin A, C, D, B2, B12, wapnia, cynku, magnezu i miedzi.

Ludzie na diecie niskokalorycznej (odchudzający się) – wraz z ogólnie zmniejszoną ilością pokarmu, ludzie ci zazwyczaj spożywają niedostateczną ilość mikroskładników. Dotyczy to zwłaszcza witaminy B1, wapnia, żelaza, cynku i magnezu.

Wegetarianie – ludzie pozostający na diecie wegetariańskiej są szczególnie wrażliwi na niedobór żelaza (szczególnie dotyczy to wegetarian nie jedzących jajek i pokarmów mlecznych – tzw. weganów). Żelazo z pokarmów roślinnych jest bowiem słabiej przyswajalny niż z pokarmów mięsnych. Ponadto wegetarianie częściej narażeni są na niedobór witaminy B12.