Fosfor

Fosfor jest składnikiem mineralnym niezbędnym dla budowy i funkcjonowania organizmu. Występuje w ustroju w formie fosforanów, a te wspomagają proces mineralizacji kości i pomagają tworzyć ich strukturę. Fosfor jest także niezbędny do komunikacji międzykomórkowej i wytwarzania energii. Ciało ludzkie zawiera średnio około 750 g fosforu, z czego 85% znajduje się w kośćcu i zębach. Pozostała ilość fosforu zawarta w tkankach miękkich i płynach ustrojowych bierze udział we wszystkich ważnych reakcjach fizjologicznych organizmu. Fosfor występuje powszechnie w napojach bezalkoholowych, tzw. „soft drinkach” i daniach typu „fast food”, a więc w skutek złej diety można przyjmować bardzo duże dawki, co prowadzi do braku zbilansowania z wapniem.

Działanie Fosforu:

  • jest konieczny do utrzymania prawidłowej struktury kości i zębów
  • bierze udział w regulacji równowagi kwasowo-zasadowej
  • jest niezbędny do regulacji pracy serca i sprawnego funkcjonowania nerek
  • współuczestniczy w procesach wzrostu i odnowy komórek
  • pomaga rozwijać intelekt
  • uczestniczy w syntezie kwasów nukleinowych – dezoksyrybonukleinowego DNA i rybonukleinowego RNA
  • dodaje energii

Zalecane normy dietetyczne na Fosfor dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy
dietetyczne [mg/dzień]

Bezpieczna maksymalna dawka
nie powodująca ryzyka
efektów ubocznych [mg/dzień]

Dzieci 1-3 lat 460 3000
Dzieci 4-8 lat 500 3000
Chłopcy 9-13 lat 1250 4000
Młodzież męska 14-18 lat 1250 4000
Mężczyźni 19-30 lat 700 4000
Mężczyźni 31-50 lat 700 4000
Mężczyźni 50-70 lat 700 4000
Mężczyźni powyżej 70 lat 700 3000
Dziewczęta 9-13 lat 1250 4000
Młodzież żeńska 14-18 lat 1250 4000
Kobiety 19-30 lat 700 4000
Kobiety 31-50 lat 700 4000
Kobiety 50-70 lat 700 4000
Kobiety powyżej 70 lat 700 3000
Kobiety ciężarne do 18 lat 1250 3500
Kobiety ciężarne 19-30 lat 700 3500
Kobiety ciężarne 31-50 lat 700 3500
Kobiety karmiące do 18 lat 1250 4000
Kobiety karmiące 19-30 lat 700 4000
Kobiety karmiące 31-50 lat 700 4000

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Kiedy potrzebujesz więcej
Większe dawki fosforu powinny przyjmować kobiety w ciąży oraz kobiety karmiące piersią. Ponadto dodatkowe ilości fosforu powinny przyjmować osoby nadużywające alkoholu. Alkohol obniża zdolność wykorzystywania fosforanów w procesach metabolicznych. Stany patologiczne, jak schorzenia wątroby, nadczynność przytarczyc, niektóre schorzenia nerek, przewlekłe wyniszczające choroby, w tym nowotwory, wymagają dodatkowych podaży tego pierwiastka.

Jeśli za mało, to…
Niedobory fosforu zdarzają się stosunkowo rzadko, gdyż nasze pożywienie zawiera dość dużo tego biopierwiastka. Jednakże dla prawidłowego przyswajania fosforu w diecie musi być obecny w dostatecznej ilości wapń. Wapń i fosfor są wykorzystywane najefektywniej, gdy występują w spożywanych pokarmach w proporcji jeden do jednego. Dla prawidłowej gospodarki fosforem konieczny jest również odpowiedni poziom witaminy D. Jeżeli te warunki nie są spełnione, może dojść do deficytu fosforu objawiającego się osłabieniem, wyczerpaniem nerwowym, utratą apetytu, nieregularnym oddechem, kruchością i bólami kości oraz krzywicą.

A kiedy nadmiar, to…
Nadmiar fosforu w organizmie może wywołać drgawki, zaburzenia pracy serca i przyspieszony oddech. Ponadto obserwowano zwiększoną czynność przytarczyc pobudzającą resorpcję kości przy utrzymaniu dodatniego bilansu wapnia.

Duże ilości Fosforu zawierają:

  • owoce morza: ryby, małże
  • mleko i jego przetwory
  • jajka
  • warzywa: groch, soja, marchew, ziemniaki, soczewica, kukurydza, czosnek, cebula i seler
  • orzechy, migdały, nasiona dyni i słonecznika
  • drożdże
  • produkty wielozbożowe, otręby zbożowe i pszenica
  • tran
  • winogrona i maliny
  • suszone borowiki
  • czekolada

Około 10% fosforu tracimy podczas procesów związanych z przygotowaniem żywności. Aby temu zapobiec, starajmy się nie wydłużać czasu gotowania oraz stosujmy małą ilość wody. Ponadto produkty przechowujmy w ciemnym, chłodnym i suchym miejscu.

Czy wiesz, że…
Fosfor jest niezbędny dla prawidłowego metabolizmu witamin z grupy B.

Cynk

Cynk jest jednym z najważniejszych pierwiastków śladowych w naszym odżywianiu i jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania ponad 200 enzymów w organizmie. Ten minerał pełni zasadniczą rolę w ochronie układu odpornościowego i w regulacji naszej informacji genetycznej. Cynk ma też zasadnicze znaczenie dla budowy i funkcjonowania błon komórkowych. Niewielki niedobór cynku występuje bardzo powszechnie i może spowodować szereg schorzeń, w tym niepłodność u mężczyzn, niską wagę urodzeniową oraz trądzik młodzieńczy.

 

 

Działanie Cynku:

  • jest konieczny do działania enzymów, w tym enzymów biorących udział w syntezie kwasów nukleinowych DNA i RNA
  • odgrywa kluczową rolę w podziałach komórkowych i regeneracji tkanek
  • jest potrzebny do zachowania płodności mężczyzn
  • ma znaczenie dla prawidłowego dojrzewania płciowego i osiągnięcia wzrostu
  • zapobiega ślepocie związanej ze starzeniem się
  • pełni funkcje regulacyjne w systemie odpornościowym i metabolizmie insuliny
  • neutralizuje alkohol
  • pomaga chronić przed degeneracyjnymi skutkami starzenia się
  • ma działanie przeciwutleniające.
  • przyśpiesza gojenie się ran

Zalecane normy dietetyczne na Cynk dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy
dietetyczne [mg/dzień]
Bezpieczna maksymalna dawka
nie powodująca ryzyka
efektów ubocznych [mg / dzień]
Dzieci 1-3 lat 3 7
Dzieci 4-8 lat 5 12
Chłopcy 9-13 lat 8 23
Młodzież męska 14-18 lat 11 34
Mężczyźni 19-30 lat 11 40
Mężczyźni 31-50 lat 11 40
Mężczyźni 50-70 lat 11 40
Mężczyźni powyżej 70 lat 11 40
Dziewczęta 9-13 lat 8 23
Młodzież żeńska 14-18 lat 9 34
Kobiety 19-30 lat 8 40
Kobiety 31-50 lat 8 40
Kobiety 50-70 lat 8 40
Kobiety powyżej 70 lat 8 40
Kobiety ciężarne do 18 lat 12 34
Kobiety ciężarne 19-30 lat 11 40
Kobiety ciężarne 31-50 lat 11 40
Kobiety karmiące do 18 lat 13 34
Kobiety karmiące 19-30 lat 12 40
Kobiety karmiące 31-50 lat 12 40

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Kiedy potrzebujesz więcej
Ryzyko wystąpienia niedoboru cynku dotyczy zwłaszcza populacji wymagającej zwiększonego zapotrzebowania na ten minerał, a więc dzieci, kobiet (zwłaszcza ciężarnych) oraz ludzi starszych.

Jeśli za mało, to…
Ostry niedobór cynku (dwarfizm) występuje bardzo rzadko. Jego obławy to karłowatość, otępienie, apatia, wysypka, niedorozwój narządów płciowych. Niedobór cynku mniejszego stopnia zdarza się dość często. Charakteryzuje się utratą apetytu połączoną z osłabieniem odczuwania smaków pokarmów oraz zapachu (najwcześniejsze objawy niedoboru cynku), spowolnienie wzrostu u dzieci i młodzieży, opóźnienie rozwoju płciowego, opóźnienie gojenia się ran, białymi wykwitami na paznokciach, wyblakłym kolorem włosów, u mężczyzn występuje impotencja i zmniejszenie ilości plemników w nasieniu. Ciężarne kobiety otrzymujące niedostateczną podaż cynku w diecie mają zwiększone ryzyko powikłań porodowych i urodzenia dzieci o obniżonej wadze. U ludzi starszych, wśród których niedobory cynku są bardzo częste, występuje zwiększona podatność na infekcje oraz obserwuje się zwiększoną zapadalność na cukrzycę i miażdżycę.

A kiedy nadmiar, to…
Cynk jest relatywnie mało toksycznym. Mało specyficzne objawy mogą występować u ludzi biorących wysokie dawki cynku przez wiele miesięcy. Mogą wystąpić problemy żołądkowe – jelitowe (nudności, wymioty). Nadmiar cynku może przyczynić się do wytworzenia deficytu miedzi.

Duże ilości Cynku zawierają:

  • owoce morza: małże, ostrygi, krewetki, kalmary i ryby
  • podroby i mięso
  • pełne ziarna zbóż, drożdże piekarskie i kiełki pszenicy
  • grzyby
  • orzechy

Związki cynku są wrażliwe na światło, temperaturę i wilgoć. Pokarmy należy przechowywać w suchym, chłodnym i ciemnym miejscu. Również mrożenie obniża zawartość cynku.

Czy wiesz, że…
W krajach śródziemnomorskich od dawna potrawy z ostryg uważano za mające właściwości afrodyzjaków i zwiększające płodność mężczyzn. Dziś to ludowe mniemanie zyskało naukowe potwierdzenie.

Suplementy zawierające Cynk:
1. Vital 0 – 5 mg
2. Vital A –  8 mg
3. Vital B – 5 mg
4. Vital AB – 8 mg
5. Full Spectrum – 10 mg
6. Infant Formula – 60 mg
7. Lion Kids D – 2 mg
8. Senior formula – 5 mg
9. Energy Memory – 5 mg
10. Mega Protect 4 Life – 4 mg
11. Smokerade – 5 mg
12. Power Mins – 0 7,5 mg
13. Rhodiolin – 5 mg
14. Menopausal Formula -3 mg
15. Pro-State Power – 15 mg
16. New Life – 5 mg
17. Mega Zinc – 50 mg
18. Chelated Zinc – 15 mg

Fluor

Fluor jest pierwiastkiem śladowym, który w stanie naturalnym występuje w glebie, wodzie, roślinach i tkankach zwierzęcych. Dla człowieka najważniejszym źródłem fluoru jest woda, a nie pokarmy. Wyróżnia to fluor spośród innych bioelementów. Chociaż nie został jeszcze uznany oficjalnie za niezbędny składnik odżywczy, badania wykazują, że odgrywa ważną rolę w wielu procesach i może być istotny dla zapobiegania licznym zabójczym chorobom XX wieku, takim jak choroby serca. Głównym źródłem fluoru jest woda pitna, która jest zwykle fluoryzowana lub z natury zawiera fluor, co sprawia, że fluoryzacja jest zbędna.

Działanie Fluoru:

  • zapobiega próchnicy zębów
  • chroni przed osteoporozą i leczy ją
  • zapobiega chorobom serca
  • chroni przed zwapnieniem narządów i struktur mięśniowo – kostnych
  • to jedyny niehormonalny czynnik zdolny do stymulowania rozwoju nowej tkanki kostnej

Zalecane normy dietetyczne na Fluor dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy
dietetyczne [mg/dzień]
Bezpieczna maksymalna dawka
nie  powodująca ryzyka
efektów ubocznych [mg/dzień]
Dzieci 1-3 lat 0,7 1,3
Dzieci 4-8 lat 1 2,2
Chłopcy 9-13 lat 2 10
Młodzież męska 14-18 lat 3 10
Mężczyźni 19-30 lat 4 10
Mężczyźni 31-50 lat 4 10
Mężczyźni 50-70 lat 4 10
Mężczyźni powyżej 70 lat 4 10
Dziewczęta 9-13 lat 2 10
Młodzież żeńska 14-18 lat 3 10
Kobiety 19-30 lat 3 10
Kobiety 31-50 lat 3 10
Kobiety 50-70 lat 3 10
Kobiety powyżej 70 lat 3 10
Kobiety ciężarne do 18 lat 3 10
Kobiety ciężarne 19-30 lat 3 10
Kobiety ciężarne 31-50lat 3 10
Kobiety karmiące do 18lat 3 10
Kobiety karmiące 19-30 lat 3 10
Kobiety karmiące 31-50 lat 3 10

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Jeśli za mało, to…
Liczne badania wskazują, że wśród ludności zamieszkałej na obszarach z wodą o niskiej zawartości fluoru notuje się zwiększoną zapadalność na choroby, takie jak próchnica zębów i osteoporoza.

A kiedy nadmiar, to…
Nadmiar fluoru może spowodować poważne problemy z zębami i kośćmi, jak również nadmierne pobudzenie przytarczyc. Nieco mniejsze dawki mogą wywołać zaburzenia wytwarzania energii i prowadzić do zwapnienia ścięgien i wiązadeł. Fluoroza kości szkieletowych związana jest z nadmiernym stwardnieniem kości, wywołującym bóle reumatyczne, sztywność stawów oraz czasami także uszkodzenie nerwów lub paraliż. Schorzenie to powstaje jednak po długoletnim zażywaniu wysokich dawek fluoru.

Duże ilości Fluoru zawierają:

  • woda pitna
  • małże i ostrygi
  • ryby: sardynki, śledzie i makrele
  • żelatyna
  • mięso
  • czarna herbata
  • kasze

Czy wiesz, że…
Woda wodociągowa i czarna herbata z cytryną są doskonałymi źródłami fluoru.

Miedź

Miedź jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym potrzebnym do oddychania – żelazo i miedź są potrzebne do syntezy hemoglobiny w czerwonych ciałkach krwi. Miedź pełni także ważną rolę przy wytwarzaniu kolagenu, który jest odpowiedzialny za zdrowie naszych kości, chrząstek i skóry. Miedź należy do przeciwutleniaczy, które chronią organizm przed zniszczeniami dokonywanymi przez wolne rodniki. Korzystne działanie między dla rozwoju żywych organizmów znane jest już od dawna, aczkolwiek najpierw zauważono je w stosunku do roślin. Na początku XIX wieku farmerzy w Brandenburgii odkryli, że dodatek soli miedzi do gleby znacząco podnosi plony upraw.

Działanie Miedzi:

  • pełni, obok żelaza, ważną rolę w syntezie i prawidłowym funkcjonowaniu hemoglobiny czerwonych ciałek krwi, białka transportującego tlen
  • bierze również udział w syntezie kolagenu
  • jest potrzebna do wytwarzania hormonów nadnercza
  • jest potrzebna do wytwarzania energii
  • jest niezbędna do przyswajania witaminy C
  • sprawia, że tyrozyna staje się przyswajalna, dzięki czemu skóra i włosy nabierają koloru
  • zapobiega chorobom serca i naczyń przez regulację gospodarki cholesterolowej
  • odgrywa ważną rolę w obronie przed toksycznością wolnych rodników

Zalecane normy dietetyczne na Miedź dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy
dietetyczne [µg/dzień
]
Bezpieczna maksymalna dawka
nie powodująca ryzyka
efektów ubocznych
[µg/ dzień]
Dzieci 1-3 lat 340 1000
Dzieci 4-8 lat 440 3000
Chłopcy 9-13 lat 700 5000
Młodzież męska 14-18 lat 890 8000
Mężczyźni 19-30 lat 900 10000
Mężczyźni 31-50 lat 900 10000
Mężczyźni 50-70 lat 900 10000
Mężczyźni powyżej 70 lat 900 10000
Dziewczęta 9-13 lat 700 5000
Młodzież żeńska 14-18 lat 890 8000
Kobiety 19-30 lat 900 10000
Kobiety 31-50 lat 900 10000
Kobiety 50-70 lat 900 10000
Kobiety powyżej 70 lat 900 10000
Kobiety ciężarne do 18 lat 1000 8000
Kobiety ciężarne 19-30 lat 1000 10000
Kobiety ciężarne 31-50 lat 1000 10000
Kobiety karmiące do 18 lat 1300 8000
Kobiety karmiące 19-30 lat 1300 10000
Kobiety karmiące 31-50 lat 1300 10000

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Kiedy potrzebujesz więcej
Na ostre niedobory miedzi narażeni są przede wszystkim ludzie odżywiani pozajelitowo (przez kroplówkę). Absorpcję miedzi hamuje w znacznym stopniu dieta bogata w fruktozę i inne cukry zawierające fruktozę. Również wysoka zawartość witaminy C, cynku i fitynianów obniża przyswajalność miedzi.

Jeśli za mało, to…
Niedobór miedzi związany jest ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób serca. Badania wykazują, że deficyt miedzi ma wpływ na zwiększenie poziomu cholesterolu, zwłaszcza jego miażdżycogennej frakcji LDL – cholesterolu. Ponadto obniżony poziom miedzi powoduje zmniejszenie stężenie ważnych neurotransmiterów układu nerwowego, powodując zakłócenia w jego funkcjonowaniu. Niski poziom miedzi może powodować wystąpienie anemii – podobnej do anemii spowodowanej żelazem. Zwiększa również podatność kości na złamania. Niedobór miedzi może dodatkowo powodować wypadanie włosów, drażliwość, obniżoną odporność, depresję i nerwobóle. Umiarkowane niedobory występują dość często, jest to związane przede wszystkim ze stosunkowo małym rozpowszechnieniem miedzi w żywności. Trudno jest sprostować wymogom dziennego zapotrzebowania, gdy nie je się pokarmów dość szczególnych, takich jak małże, homary i ostrygi.

A kiedy nadmiar, to…
Miedź w nadmiarze jest pierwiastkiem toksycznym. Istnieje rzadka choroba dziedziczna związana z zaburzeniami gospodarki miedzią – choroba Wilsona. Najczęstszymi skutkami nadmiaru miedzi mogą być zburzenia psychiki, uszkodzenia nerek i wątroby, chroniczne zatrucia u dzieci a także nadciśnienie tętnicze. Wskazana jest analiza hormonów zwłaszcza u kobiet, ponieważ może wystąpić nadmiar estrogenów u kobiet.

Duże ilości Miedzi zawierają:

  • wątroba i nerki zwierzęce
  • owoce morza: krewetki, małże, ostrygi i homary
  • orzechy
  • warzywa: strączkowe, czerwone buraki, cebula, szpinak, por, pomidory, kalarepa
  • żeń-szeń i aloes
  • owoce: awokado, banany, maliny, jabłka i pomarańcze
  • rośliny: babka, głóg, krwawnik, kozieradka, siemię lniane, lubczyk, łopian, mniszek,

Czy wiesz, że…
Noszenie na przegubach rąk biżuterii (np. bransoletek) wykonanych z miedzi jest wciąż popularnym remedium na schorzenia reumatyczne i degeneracyjne stawów.

Suplementy zawierające miedź:
1. Vital 0 – 500 µg
2. Vital A – 5000 µg
3. Vital B – 500 µg
4. Vital AB – 500 µg
5. Full Spectrum – 1500 µg
6. Lion Kids D – 70 µg
7. Power Mins – 500 µg
8. Menopausal Formula – 200 µg
9. New Life – 1000 µg