Arsen

Arsen nie jest pierwiastkiem zbyt rozpowszechnionym w środowisku, ale nie można go zaliczyć do rzadko występujących. Jest obecny w postaci minerałów arsenowych, takich jak np. arsenopiryt. Ślady związków arsenu można też znaleźć w organizmach kręgowców i człowieka. Arsen ma bogatą historię. Już przed naszą erą odkryto silnie trujące właściwości trójtlenku arsenu, zwanego arszenikiem. Arszenik mieszano ze słodyczami, ostro przyprawionymi potrawami, winem, a nawet nasączano nim knoty świec. Współcześnie arsen i jego związki znajdują wiele zastosowań przemysłowych: w metalurgii, przy produkcji szkła, emalii, barwników. Arszenik używany jest do tępienia szczurów i myszy. Nie tak dawno związki arsenu stosowane były również w rolnictwie i leśnictwie jako środki ochrony roślin; obecnie w większości krajów zostały one wycofane z użycia z uwagi na silne własności toksyczne.

Działanie Arsenu:

  • bierze udział w syntezie białka i hemoglobiny
  • jest stosowany przy zatruciu selenem
  • arszenik jest wykorzystywany w stomatologii, w postaci pasty, do niszczenia miazgi zęba

Arsen i jego związki muszą być jednak stosowane z dużą ostrożnością, aby nie przekroczyć dopuszczalnej dawki.

A kiedy nadmiar, to…
Przedawkowanie arsenem może objawić się nudnościami, wymiotami, bólem głowy, suchą i przebarwioną skórą, utrata włosów oraz zmęczeniem. Zatrucie arsenem może być zneutralizowane za pomocą selenu, i na odwrót, gdyż obydwa pierwiastki działają antagonistycznie.

Arsen jest więc nie tylko pierwiastkiem zabójczym, ale także ratującym zdrowie, a nierzadko życie, zaś rola, jaką odegra w organizmie ludzkim zależy przede wszystkim od wielkości zastosowanej dawki tego pierwiastka i jego związków.

Czy wiesz, że…
Jednym z pierwszych stopów uzyskiwanych w starożytności był stop arsenu z miedzią, czyli brąz arsenowy. W IV tysiącleciu p.n.e. zainicjował on epokę brązu i dopiero w II wieku p.n.e. ustąpił miejsca brązowi cynowemu.

Bizmut

Bizmut jest różowobiałym, kruchym i łatwopalnym metalem. Stosuje się go jako wypełnienie przy wykonywaniu zdjęć rentgenowskich. Związki bizmutu były stosowane niegdyś jako leki lub środki antyseptyczne. Bizmut stosowano niegdyś w leczeniu kiły. Regularne zażywanie tego pierwiastka w dużych dawkach powodowało zaburzenia neurologiczne (utrata pamięci, drżenie, zaburzenie mowy oraz widzenia). Bizmut znalazł zastosowanie w terapii makroelementami ze względu na swoje działanie przeciwzapalne, w szczególności w przypadków laryngologicznych. Stosuje się go  w dolegliwościach gastrycznych dwunastnicy z braci swego oddziaływania na bakterię Helicobacter pylori, powodującą rozwój choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Nie zaleca się długiego spożywania bizmutu.

Czy wiesz, że…
Bizmut znano już w czasach starożytnych, ale aż do XVIII wieku mylono z ołowiem, cyną lub cynkiem.

Bor

Znaczenie tego pierwiastka śladowego zostało dopiero niedawno odkryte. Wiadomo jednak, że ludzie, którzy żyją na obszarach o wysokiej zawartości boru rzadko cierpią na zapalenie stawów.  Jest obecny w większości roślin i uważa się go za składnik odżywczy niezbędny dla zdrowia. Z najnowszych badań wynika, że bor dodany do diety kobiet po menopauzie zapobiega utracie wapnia i demineralizacji kości.

 

Działanie Boru:

  • pomaga w zachowaniu właściwego poziomu minerałów i hormonów dla zdrowia kości
  • pomaga zmniejszyć utratę wapnia u kobiet po klimakterium
  • jest pomocny w ochronie przed osteoporozą
  • zwiększa masę mięśni
  • wpływa na metabolizm wapnia, fosforu i fluoru
  • zmniejsza utratę magnezu
  • zapobiega utracie wapnia

Kiedy potrzebujesz więcej
Uważa się, że bor podnosi poziom testosteronu i pomaga budować muskulaturę u mężczyzn. Z tego powodu jest powszechnie stosowany przez początkujących sportowców i kulturystów. Bor nie jest kumulowany w organizmie człowieka i jest szybko wydalany. Najdłużej zatrzymywany jest w komórkach nerwowych. W wątrobie nerkach i mózgu stwierdzono zbliżone ilości.

Jeśli za mało, to…
Niedobór boru powoduje zaburzenia pamięci, ograniczoną sprawność umysłową, apatię, osteoporozę, obniżenie poziomu estrogenów. A także zahamowanie wzrostu, problemy z przyswajaniem wapnia, magnezu i fosforu i ciężkie odczuwanie stresu.

A kiedy nadmiar, to…
Zatrucia borem zdarzają się wskutek nadmiernego spożywania związków tego pierwiastka. Objawy  toksycznego zatrucia to: niezborność ruchów, uszkodzenia nerek, spadek hemoglobiny, zmiany skórne oraz zaburzenia przewodu pokarmowego, podrażnienie błon śluzowych, uszkodzenia układu nerwowego.

Duże ilości Boru zawierają:

  • owoce: gruszki, śliwki suszone, jabłka, brzoskwinie, winogrona i gruszki
  • warzywa: pomidory, brokuły, kapusta, szpinak, sałata, kalafior, seler, kalarepa i buraki
  • rodzynki i migdały
  • fasola, soja, groch i soczewica
  • miód
  • zioła: kozieradka i lucerna

Czy wiesz, że…
Wraz z wapniem, magnezem i witaminą D bor reguluje metabolizm, wzrost i rozwój tkanki kostnej.

 

Suplementy zawierające Bor:
1. Vital 0 – 50 µg
2. Vital A – 50 µg
3. Vital B – 50 µg
4. Vital AB – 50 µg
5. Menopausal Formula – 300 µg

Cyna

Cyna była znana w czasach prehistorycznych, jako trzeci, poznany przez człowieka metal po złocie i miedzi. Nieorganiczne sole cyny są wchłaniane w znacznie mniejszych ilościach niż jej związki organiczne. Każdy rodzaj związków cyny jest wydalany w inny sposób: związki organiczne z kałem, a nieorganiczne – z moczem. Nie ma na chwilę obecną ustalonych norm ZDD dla ludzi oraz nie został jeszcze określony poziom zapotrzebowania organizmu ludzkiego na ten pierwiastek.

Działanie Cyny:

  • bierze udział w procesie wchłaniania minerałów i pierwiastków śladowych
  • hamuje absorpcję cynku i miedzi
  • prawdopodobnie w połączeniu z witaminą D, pełni ważną rolę w metabolizmie tkanki kostnej
  • poprawia funkcjonowanie układu odpornościowego

W obecnych czasach dysponujemy zbyt małą ilością udokumentowanych badań, aby popierać zastosowanie cyny w leczeniu chorób. Być może w przyszłości ta sytuacja ulegnie zmianie i lepiej poznamy wpływ cyny na system odpornościowy i na nowotwory.

Jeśli za mało, to…
Niedobór cyny przejawia się pogorszeniem słuchu, a u mężczyzn wypadaniem włosów (należy wykluczyć uwarunkowania genetyczne).

A jeśli nadmiar, to…
Długotrwałe pobieranie związków cyny, zwłaszcza tych organicznych, przez człowieka powoduje zanik niektórych gruczołów płciowych oraz zmiany w układzie nerwowym.

Czy wiesz, że…
Jako pierwiastek naturalny cyna ma 21 izotopów – największą liczbę ze wszystkich pierwiastków.

Glin

Glin jest lekkim, srebrzystoszarym metalem, najbardziej rozpowszechnionym na kuli ziemskiej. Pełni największa rolę w przemyśle ze wszystkich lekkich metali. Glin, podobnie jak krzem, nie jest pierwiastkiem niezbędnym dla życia roślin. W dużych ilościach może być toksyczny zarówno dla roślin jak i dla zwierząt zjadających roślinę zawierającą glin. Obecność glinu w glebie związana jest z obecnością jonów H+. Aby pozbyć się glinu z gleby, najczęściej stosuje się równolegle neutralizacje pH oraz sadzenie roślin, które pobierają glin z gruntu w większych ilościach.

A kiedy nadmiar, to…
Glin jest całkowicie asymilowany przez wątrobę i nie wydalany na zewnątrz, nie wykazując przy tym typowych cech toksycznych. Dlatego też większość źródeł zalicza go do metali obojętnych i z tego względu w pewnych określonych warunkach dopuszczony jest do użytkowania w gastronomii. Jednak w przypadku termicznej obróbki żywności, przy bezpośrednim kontakcie z wodą, glin wykazuje wysoką rozpuszczalność i w dużych ilościach przenika do pożywienia. Z tego powodu w Polsce już w latach 80. systematycznie wycofywano z użytku naczynia aluminiowe. Nadmiar glinu nadmiernie obciąża wątrobę, a przyjmowanie dużych dawek tego pierwiastka, zwłaszcza w okresie dzieciństwa, skutkuje upośledzeniem funkcji i mniejszą wydajnością tego organu w późniejszych latach. Warto też wspomnieć, że glin łatwo asymiluje się ze związkami wapnia łatwo przyswajalnego do związków ciężko przyswajalnych. Dlatego też należy ograniczać jego spożycie w okresie wzrostu i rozwoju układu kostnego. Nie jest również wskazane, aby w nadmiarze spożywały go osoby w trakcie leczenia złamań i cierpiące na odwapnienie kości. Nadmiar glinu w organizmie zaburza wchłanianie i przemiany metaboliczne, zachodzące w kośćcu z udziałem wapnia, magnezu, fosforu i fluoru.

Przy wyrobie niektórych artykułów spożywczych producenci używają soli glinu dla poprawienia konsystencji lub koloru. Leki przeciw nadkwasocie żołądka, kosmetyki a zwłaszcza dezodoranty zawierają związki glinu, które skutecznie blokują wydzielanie się potu, lecz jednocześnie przenikają przez skórę do ciała człowieka. Glin powoduje również zaburzenia funkcjonowania i uszkodzenia układu nerwowego. U osób chorych na chorobę Alzheimera stwierdzono duże stężenie glinu w tkance mózgowej.

Czy wiesz, że…
Glin znalazł zastosowanie w przemyśle lotniczym, ponieważ cechuje się wytrzymałością i mała gęstością (jest „lekki”).

Nikiel

Nikiel jest metalem niezbędnym do funkcjonowania całego organizmu. Nikiel to minerał niezwykle przyjazny, który wiąże się łatwo z innymi substancjami biologicznymi np. z aminokwasami. Jest on także istotnym składnikiem enzymów, a ponadto bakterii tworzących florę jelitową. Prawdopodobnie odgrywa on dużą rolę w metabolizmie. W naszym organizmie odnajdziemy go w skórze, węzłach chłonnych oraz w jadrach u mężczyzn.

Działanie Niklu:

  • uaktywnia niektóre enzymy
  • ma wpływ na działanie hormonów

Nikiel jest najbardziej powszechnym alergenem. Uczulenie na ten metal stwierdza się u 17% dorosłych i 8% dzieci. Kobiety uczulają się 4 razy częściej. Klinicznie alergia na nikiel może objawiać się jako alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, zapalenie spojówek, zapalenie śluzówki nosa, astma oraz ogólnoustrojowa alergia na nikiel.

A jeśli za mało, to…
Zwykle u osób zdrowych, odżywiających się prawidłowo, nie stwierdza się niedoboru niklu. Brak niklu powoduje zahamowanie wzrostu i obniżenie poziomu hemoglobiny we krwi, zmiany w naskórku w naskórku (nieprawidłowe rogowacenie, dermatozy) i zaburzenie pigmentacji.

A jeśli nadmiar, to…
Ostre zatrucie w wyniku połknięcia niklu jest mało prawdopodobne. Wśród osób przewlekle narażonych na nikiel w postaci lotnej np. pary, stwierdzono podwyższone ryzyko raka płuc i górnych dróg oddechowych, opisywano również przypadki astmy, pylicy płuc i przewlekłych chorób błony śluzowej nosa. Przewlekłe narażenie na zbyt wysokie dawki niklu może również powodować osłabienie odporności wrodzonej. Z punktu widzenia epidemiologii, największe znaczenie ma alergia na nikiel. Najczęstszą drogą uczulenia na Ni jest skóra, dlatego istotne znaczenie ma znajomość dawek niklu niezbędnych do wywołania reakcji alergicznej.

Duże ilości Niklu zawierają:

  • ostrygi i kraby
  • orzechy
  • fasole i nasiona
  • czekolada
  • ziarna zbóż

Czy wiesz, że…
Typowa dla Polaków dieta z duża ilością mięsa, produktów mącznych i słodyczy nie zawiera niklu, lecz wyjątkiem jest czekolada.

Ołów

Ołów to metal, jak podają niektóre źródła, organizm ludzki potrzebuje go w minimalnych ilościach. Powszechnie jednak znane są jedynie jego negatywne skutki oddziaływania na organizm człowieka. Obecnie ołów wykorzystuje się w produkcji akumulatorów, amunicji, farb, lakierów, tworzyw sztucznych, w przemyśle szklarskim oraz pirotechnicznym. Znajdziemy go wszędzie – w powietrzu, glebie, organizmach roślinnych i zwierzęcych. Do atmosfery dostaje się poprzez emisje przemysłowe pyłów z różnych hut, cementowni oraz stalowni. Palenie tytoniu jest również źródłem ołowiu. Po przedostaniu się do organizmu, ołów wykazuje silne działanie toksyczne.

A jeśli za mało, to…
Wykazano, że niedobory jonów żelaza u dzieci sprzyjają gromadzeniu się ołowiu w organizmie. Nie ma jednak dokładnych badań nad niedoborem ołowiu, ponieważ organizm potrzebuje go w niewielkich ilościach.

A jeśli nadmiar, to…
Ołów w organizmie człowieka powoduje: silne osłabienie, anemię, zapalenie mózgu, neuropatie, uszkodzenie nerek i wątroby, uszkodzenie kości i układu nerwowego, a także częściowe paraliże w szczególności stawów. Ma działanie rakotwórcze. U dzieci pierwiastek ten powoduje zaburzenia w rozwoju umysłowym, problemy z ruchliwością i słuchem. Jedną z głównych chorób, jakie wywołuje przedawkowanie ołowiu jest choroba zwana ołowicą. Powoduje ona złe samopoczucie, nudności, a następnie szarzenie skóry, anemie, niebieskoczarne zabarwienie dziąseł a nawet prowadzi do niepłodności, uszkodzenia nerwów i mózgu. Może również wywoływać uszkodzenia w psychice co objawia się agresywnością i zaburzeniem w odbieraniu wrażeń – jest to tzw. encefalopatia ołowicza. Mniejszą chłonność organizmu na ołów zapewniają pierwiastki: magnez, wapń, żelazo, cynk i miedź. Zażywanie witamin i biopierwiastków uchroni organizm przed toksycznym działaniem ołowiu.

Czy wiesz, że…
Zanieczyszczone ołowiem wody są przyczyną poważnych zatruć ryb i innych organizmów wodnych. Organizmy wodne z łatwością kumulują ołów i stanowią wskaźnik zanieczyszczenia tym metalem.

Rtęć

Rtęć, w temperaturze pokojowej, jest płynnym metalem przejściowym o szarym, połyskliwym zabarwieniu. Znana była już w czasach starożytnych. Pierwiastek ten jest niebezpieczną substancją. Pary rtęci oraz niektóre jej sole (rozpuszczalne w wodzie i tłuszczach) są bardzo szkodliwe, gdy dostają się do ustroju człowieka. Powodują one nieodwracalne zmiany w mózgu, wątrobie i nerkach. Najbardziej popularnym zastosowaniem rtęci jest użycie jej w termometrach. Nagromadzenie rtęci w żywności pochodzenia morskiego i lądowego stwarza ryzyko dla człowieka, przede wszystkim przez spożywanie ryb, a zwłaszcza tuńczyków, krabów i ślimaków, oraz ptactwa łownego z terenów gdzie stosowane są fungicydy. Zwierzęta o małej masie ciała wydalają rtęć szybciej niż większe i zimnokrwiste, np. ryby. Emisja przemysłowa związków rtęciowych do zatok Japonii w latach 50-tych spowodowała śmiertelne zatrucia u ludzi na skutek spożycia ryb zawierających metylortęć. Jak dotąd nie jest poznane żadne korzystne działanie rtęci na organizm człowieka.

A jeśli nadmiar, to…
Ogólnie uważa się, że błona komórkowa jest pierwszym miejscem atakowanym przez rtęć i inne metale ciężkie. Jedną z najwcześniejszych zmian biochemicznych przed wystąpieniem objawów fizjologicznych w zatruciach metylortęcią jest zaburzona biosynteza białka. Objawy zatrucia rtęcią: osłabienie, bóle głowy i kończyn, ślinotok, zapalenie jamy ustnej, rozchwianie i wypadanie zębów, uporczywe wysychanie jamy ustnej, niebieskofioletowy rąbek na dziąsłach, biegunki, uszkodzenie nerek i ośrodkowego układu nerwowego.

Czy wiesz, że…
Gdy stłucze się termometr, należy kupić w aptece siarkę w proszku i posypać nią uwolnioną z termometru rtęć. Po kilku godzinach, pod wpływem kontaktu z siarką, rtęć stanie się nietoksyczna i wówczas dopiero można ją spokojnie wyrzucić.

Rubid

W postaci czystej rubid jest metalem o srebrzysto-szarym połysku. Jego własności chemiczne są zbliżone do potasu, tyle że jest jeszcze bardziej reaktywny. Na powietrzu zapala się, z wodą reaguje wybuchowo. Związki rubidu mogą wypełniać niektóre typy ubytków w kościach. Niektóre jego sole, podobnie jak sole litu, mają działanie stymulujące ośrodkowy układ nerwowy. Dawniej podejmowano próby zastosowania soli rubidu w lecznictwie psychiatrycznym. Znane są jego tlenki, sole kwasów nieorganicznych i kilkaset kompleksów metaloorganicznych, jednak żaden z tych związków nie odgrywa praktycznej roli.

A jeśli nadmiar, to…
Rubid może działać toksycznie przy wyższych stężeniach, np. 1000 ppm, działając negatywnie na wzrost, reprodukcję oraz długość życia. Jest bardziej toksyczny w niskich niż przy wysokich stężeniach potasu. Pierwiastek ten nie magazynuje się w szczególny sposób w tkankach. U człowieka występuje w ilości 20 – 60 ppm w stosunku do suchej masy. Wyższe stężenia od 100 do 200 ppm – w stosunku do wilgotnej masy, znajdowano w mięśniach, wątrobie, płucach, nerkach czy mózgu, przy czym wartości te rosną z wiekiem.

Duże ilości Rubidu zawierają:

  • soja
  • mięso
  • zboża

Czy wiesz, że…
Rubid powoduje silne poparzenia skóry i błon śluzowych a sole rubidu są silnie trujące.

Stront

Rola tego pierwiastka nie jest do końca wyjaśniona. Prawdopodobnie stront odgrywa rolę w procesach wzrostu kości, ma też zapobiegać próchnicy zębów. Być może ma udział w procesach energetycznych komórek. Nawet małe dawki tego pierwiastka pokrywają dzienne zapotrzebowanie organizmu.

A kiedy nadmiar, to…
Toksycznych stężeń strontu w organizmach zwierzęcych nie odnotowano. Nadmiar strontu może wywoływać zaburzenia metabolizmu wapnia i fosforanu a także miedzi i kobaltu. Ważnym czynnikiem jest stosunek węgla do strontu, przy jego obniżeniu może dojść do deformacji kośćca i innych zespołów chorobowych. Zatrucie strontem-90 prowadzi do uszkodzeń kości i szpiku kostnego.

Czy wiesz, że…
Stront w czystej postaci jest stosowany jako dodatek do niektórych gatunków szkła – np. stosowanych do produkcji ekranów telewizyjnych