Chrom

Chrom jest pierwiastkiem śladowym, a fakt, że jest on istotny dla zdrowia odkryto w latach 50-tych, przy okazji badań nad cukrzycą. Jest ważnym regulatorem poziomu cukru we krwi i stosuje się go z powodzeniem w zapobieganiu i leczeniu cukrzycy.  Organizm potrzebuje chromu, magnezu i witamin B do przemian metabolicznych cukru, a jeśli w odżywianiu występuje nadmiar cukru, organizm zostaje szybko pozbawiony tych niezbędnych składników odżywczych. Istnieją dowody, że zachodnia dieta, bogata w cukier i produkty rafinowane zawiera zdecydowanie za mało chromu, co może być powodem szeregu występujących powszechnie problemów zdrowotnych.

 

Działanie Chromu:

  • wpływa na tolerancję glukozy
  • zwiększa aktywność insuliny
  • kontroluje poziom glukozy we krwi poprzez zwiększenie jej poboru przez mięśnie i narządy
  • pobudza przemiany metaboliczne glukozy
  • kontroluje poziom cholesterolu we krwi
  • zmniejsza miażdżycę naczyń krwionośnych
  • pobudza syntezę białek
  • zwiększa odporność na infekcje
  • tłumi ataki głodu

Zalecane normy dietetyczne na Chrom dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy dietetyczne [µg/dzień]
Dzieci 1-3 lat 11
Dzieci 4-8 lat 15
Chłopcy 9-13 lat 25
Młodzież męska 14-18 lat 35
Mężczyźni 19-30 lat 35
Mężczyźni 31-50 lat 35
Mężczyźni 50-70 lat 30
Mężczyźni powyżej 70 lat 30
Dziewczęta 9-13 lat 21
Młodzież żeńska 14-18 lat 24
Kobiety 19-30 lat 25
Kobiety 31-50 lat 25
Kobiety 50-70 lat 20
Kobiety powyżej 70 lat 20
Kobiety ciężarne do 18 lat 29
Kobiety ciężarne 19-30 lat 30
Kobiety ciężarne 31-50 lat 30
Kobiety karmiące do 18 lat 44
Kobiety karmiące 19-30 lat 45
Kobiety karmiące 31-50 lat 45

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Kiedy potrzebujesz więcej
Na niedobór chromu narażeni są zwłaszcza ludzie w podeszłym wieku. Obok wieku także wiele czynników sprzyja wystąpieniu niedoboru chromu. Należą do nich ciąża, wzmożony wysiłek fizyczny, nadużywanie alkoholu, różne stany chorobowe. Badania przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych wykazały, że niedobór chromu występuje wśród sporej części społeczeństwa, a prawdopodobną przyczyną jest spożywanie zbyt wysoko oczyszczonej żywności.

Jeśli za mało, to…
Objawem niedoboru jest, podobnie jak w cukrzycy, zmniejszona zdolność przyswajania glukozy przez tkanki, nadwaga, zmęczenie, nadmierne pragnienie, wzmożony apetyt, częste oddawanie moczu, zmniejszona odporność na infekcje. Niedobór chromu wiąże się też z większym ryzykiem zapadalności na miażdżycę.

 

A kiedy nadmiar, to…
Chrom w postaci doustnej jest mało toksyczny. Długotrwałe zażywanie bardzo dużych dawek może jednak prowadzić do chorób skóry i uszkodzeń jamy nosowej.

Dużą ilość Chromu zawierają:

  • drożdże piwne
  • pełnoziarniste produkty zbożowe
  • niektóre przyprawy: pieprz i tymianek
  • mięso i wątroba
  • sery
  • żółtka jaj
  • grzyby
  • ostrygi
  • ziemniaki ze skórką
  • piwo i wino

Związki chromu są wrażliwe na światło, wilgoć i temperaturę. Pokarmy powinny być przechowywane w suchym, chłodnym i ciemnym miejscu

Czy wiesz, że…
Precyzyjna struktura chemiczna naturalnej postaci, w jakiej chrom występuje w organizmie, tzw. czynnika tolerancji glukozy, nie została jeszcze poznana, mimo prawie pięćdziesięciu lat od jego odkrycia.

Suplementy zawierające Chrom:
1. Vital 0 – 20 µg
2. Vital A –  50 µg
3. Vital B – 20 µg
4. Vital AB – 30 µg
5. Full Spectrum – 25 µg
6. Lion Kids D – 5 µg
7. Senior formula – 50 µg
8. Power Mins – 50 µg
9. Chromium Max 500 – 500 µg
10. Citrimax & Chromium – 250 µg
11. Slim formula – 50 µg
12. Cholestone – 50 µg
13. Natural HGH Support – 4 µg
14. Menopausal Formula – 20 µg
15. New Life – 25 µg
16. Liver Aid – 25 µg

Cynk

Cynk jest jednym z najważniejszych pierwiastków śladowych w naszym odżywianiu i jest potrzebny do prawidłowego funkcjonowania ponad 200 enzymów w organizmie. Ten minerał pełni zasadniczą rolę w ochronie układu odpornościowego i w regulacji naszej informacji genetycznej. Cynk ma też zasadnicze znaczenie dla budowy i funkcjonowania błon komórkowych. Niewielki niedobór cynku występuje bardzo powszechnie i może spowodować szereg schorzeń, w tym niepłodność u mężczyzn, niską wagę urodzeniową oraz trądzik młodzieńczy.

 

 

Działanie Cynku:

  • jest konieczny do działania enzymów, w tym enzymów biorących udział w syntezie kwasów nukleinowych DNA i RNA
  • odgrywa kluczową rolę w podziałach komórkowych i regeneracji tkanek
  • jest potrzebny do zachowania płodności mężczyzn
  • ma znaczenie dla prawidłowego dojrzewania płciowego i osiągnięcia wzrostu
  • zapobiega ślepocie związanej ze starzeniem się
  • pełni funkcje regulacyjne w systemie odpornościowym i metabolizmie insuliny
  • neutralizuje alkohol
  • pomaga chronić przed degeneracyjnymi skutkami starzenia się
  • ma działanie przeciwutleniające.
  • przyśpiesza gojenie się ran

Zalecane normy dietetyczne na Cynk dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy
dietetyczne [mg/dzień]
Bezpieczna maksymalna dawka
nie powodująca ryzyka
efektów ubocznych [mg / dzień]
Dzieci 1-3 lat 3 7
Dzieci 4-8 lat 5 12
Chłopcy 9-13 lat 8 23
Młodzież męska 14-18 lat 11 34
Mężczyźni 19-30 lat 11 40
Mężczyźni 31-50 lat 11 40
Mężczyźni 50-70 lat 11 40
Mężczyźni powyżej 70 lat 11 40
Dziewczęta 9-13 lat 8 23
Młodzież żeńska 14-18 lat 9 34
Kobiety 19-30 lat 8 40
Kobiety 31-50 lat 8 40
Kobiety 50-70 lat 8 40
Kobiety powyżej 70 lat 8 40
Kobiety ciężarne do 18 lat 12 34
Kobiety ciężarne 19-30 lat 11 40
Kobiety ciężarne 31-50 lat 11 40
Kobiety karmiące do 18 lat 13 34
Kobiety karmiące 19-30 lat 12 40
Kobiety karmiące 31-50 lat 12 40

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Kiedy potrzebujesz więcej
Ryzyko wystąpienia niedoboru cynku dotyczy zwłaszcza populacji wymagającej zwiększonego zapotrzebowania na ten minerał, a więc dzieci, kobiet (zwłaszcza ciężarnych) oraz ludzi starszych.

Jeśli za mało, to…
Ostry niedobór cynku (dwarfizm) występuje bardzo rzadko. Jego obławy to karłowatość, otępienie, apatia, wysypka, niedorozwój narządów płciowych. Niedobór cynku mniejszego stopnia zdarza się dość często. Charakteryzuje się utratą apetytu połączoną z osłabieniem odczuwania smaków pokarmów oraz zapachu (najwcześniejsze objawy niedoboru cynku), spowolnienie wzrostu u dzieci i młodzieży, opóźnienie rozwoju płciowego, opóźnienie gojenia się ran, białymi wykwitami na paznokciach, wyblakłym kolorem włosów, u mężczyzn występuje impotencja i zmniejszenie ilości plemników w nasieniu. Ciężarne kobiety otrzymujące niedostateczną podaż cynku w diecie mają zwiększone ryzyko powikłań porodowych i urodzenia dzieci o obniżonej wadze. U ludzi starszych, wśród których niedobory cynku są bardzo częste, występuje zwiększona podatność na infekcje oraz obserwuje się zwiększoną zapadalność na cukrzycę i miażdżycę.

A kiedy nadmiar, to…
Cynk jest relatywnie mało toksycznym. Mało specyficzne objawy mogą występować u ludzi biorących wysokie dawki cynku przez wiele miesięcy. Mogą wystąpić problemy żołądkowe – jelitowe (nudności, wymioty). Nadmiar cynku może przyczynić się do wytworzenia deficytu miedzi.

Duże ilości Cynku zawierają:

  • owoce morza: małże, ostrygi, krewetki, kalmary i ryby
  • podroby i mięso
  • pełne ziarna zbóż, drożdże piekarskie i kiełki pszenicy
  • grzyby
  • orzechy

Związki cynku są wrażliwe na światło, temperaturę i wilgoć. Pokarmy należy przechowywać w suchym, chłodnym i ciemnym miejscu. Również mrożenie obniża zawartość cynku.

Czy wiesz, że…
W krajach śródziemnomorskich od dawna potrawy z ostryg uważano za mające właściwości afrodyzjaków i zwiększające płodność mężczyzn. Dziś to ludowe mniemanie zyskało naukowe potwierdzenie.

Suplementy zawierające Cynk:
1. Vital 0 – 5 mg
2. Vital A –  8 mg
3. Vital B – 5 mg
4. Vital AB – 8 mg
5. Full Spectrum – 10 mg
6. Infant Formula – 60 mg
7. Lion Kids D – 2 mg
8. Senior formula – 5 mg
9. Energy Memory – 5 mg
10. Mega Protect 4 Life – 4 mg
11. Smokerade – 5 mg
12. Power Mins – 0 7,5 mg
13. Rhodiolin – 5 mg
14. Menopausal Formula -3 mg
15. Pro-State Power – 15 mg
16. New Life – 5 mg
17. Mega Zinc – 50 mg
18. Chelated Zinc – 15 mg

Fluor

Fluor jest pierwiastkiem śladowym, który w stanie naturalnym występuje w glebie, wodzie, roślinach i tkankach zwierzęcych. Dla człowieka najważniejszym źródłem fluoru jest woda, a nie pokarmy. Wyróżnia to fluor spośród innych bioelementów. Chociaż nie został jeszcze uznany oficjalnie za niezbędny składnik odżywczy, badania wykazują, że odgrywa ważną rolę w wielu procesach i może być istotny dla zapobiegania licznym zabójczym chorobom XX wieku, takim jak choroby serca. Głównym źródłem fluoru jest woda pitna, która jest zwykle fluoryzowana lub z natury zawiera fluor, co sprawia, że fluoryzacja jest zbędna.

Działanie Fluoru:

  • zapobiega próchnicy zębów
  • chroni przed osteoporozą i leczy ją
  • zapobiega chorobom serca
  • chroni przed zwapnieniem narządów i struktur mięśniowo – kostnych
  • to jedyny niehormonalny czynnik zdolny do stymulowania rozwoju nowej tkanki kostnej

Zalecane normy dietetyczne na Fluor dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy
dietetyczne [mg/dzień]
Bezpieczna maksymalna dawka
nie  powodująca ryzyka
efektów ubocznych [mg/dzień]
Dzieci 1-3 lat 0,7 1,3
Dzieci 4-8 lat 1 2,2
Chłopcy 9-13 lat 2 10
Młodzież męska 14-18 lat 3 10
Mężczyźni 19-30 lat 4 10
Mężczyźni 31-50 lat 4 10
Mężczyźni 50-70 lat 4 10
Mężczyźni powyżej 70 lat 4 10
Dziewczęta 9-13 lat 2 10
Młodzież żeńska 14-18 lat 3 10
Kobiety 19-30 lat 3 10
Kobiety 31-50 lat 3 10
Kobiety 50-70 lat 3 10
Kobiety powyżej 70 lat 3 10
Kobiety ciężarne do 18 lat 3 10
Kobiety ciężarne 19-30 lat 3 10
Kobiety ciężarne 31-50lat 3 10
Kobiety karmiące do 18lat 3 10
Kobiety karmiące 19-30 lat 3 10
Kobiety karmiące 31-50 lat 3 10

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Jeśli za mało, to…
Liczne badania wskazują, że wśród ludności zamieszkałej na obszarach z wodą o niskiej zawartości fluoru notuje się zwiększoną zapadalność na choroby, takie jak próchnica zębów i osteoporoza.

A kiedy nadmiar, to…
Nadmiar fluoru może spowodować poważne problemy z zębami i kośćmi, jak również nadmierne pobudzenie przytarczyc. Nieco mniejsze dawki mogą wywołać zaburzenia wytwarzania energii i prowadzić do zwapnienia ścięgien i wiązadeł. Fluoroza kości szkieletowych związana jest z nadmiernym stwardnieniem kości, wywołującym bóle reumatyczne, sztywność stawów oraz czasami także uszkodzenie nerwów lub paraliż. Schorzenie to powstaje jednak po długoletnim zażywaniu wysokich dawek fluoru.

Duże ilości Fluoru zawierają:

  • woda pitna
  • małże i ostrygi
  • ryby: sardynki, śledzie i makrele
  • żelatyna
  • mięso
  • czarna herbata
  • kasze

Czy wiesz, że…
Woda wodociągowa i czarna herbata z cytryną są doskonałymi źródłami fluoru.

Jod

Nazwa ta pochodzi od greckiego ion – fiolet, ponieważ ten ważny minerał jest właśnie tego koloru. Jod jest składnikiem mineralnym, który został wykryty w 1812 roku w kelpie (glonach morskich). Jod występuje naturalnie w hormonach tarczycy, który jest zasadniczym składnikiem. Hormony te regulują poziom energii. Jod występuje w owocach morza i wodorostach, a sól kuchenną na ogół wzbogaca się o ten pierwiastek. Wole, które jest wynikiem powiększenia tarczycy, występuje powszechnie w tych częściach świata, gdzie gleba jest uboga w jod. Na tych obszarach zaleca się spożywanie jodowanej soli morskiej jako naturalnego uzupełnienia.

Działanie Jodu:

  • jest integralnym składnikiem hormonów tarczycy
  • wywiera działanie antyseptyczne
  • chroni przed skutkami oddziaływania materiałów radioaktywnych
  • zapobiega występowaniu wola
  • sprzyja utrzymaniu zdrowych włosów, paznokci, skóry i zębów
  • spala nadmiar tłuszczu

Zalecane normy dietetyczne na Jod dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy
dietetyczne [µg/dzień]
Bezpieczna maksymalna dawka
nie powodująca ryzyka
efektów ubocznych [µg/dzień]
Dzieci 1-3 lat 90 200
Dzieci 4-8 lat 90 300
Chłopcy 9-13 lat 120 600
Młodzież męska 14-18 lat 150 900
Mężczyźni 19-30 lat 150 1100
Mężczyźni 31-50 lat 150 1100
Mężczyźni 50-70 lat 150 1100
Mężczyźni powyżej 70 lat 150 1100
Dziewczęta 9-13 lat 120 600
Młodzież żeńska 14-18 lat 150 900
Kobiety 19-30 lat 150 1100
Kobiety 31-50 lat 150 1100
Kobiety 50-70 lat 150 1100
Kobiety powyżej 70 lat 150 1100
Kobiety ciężarne do 18 lat 220 900
Kobiety ciężarne 19-30 lat 220 1100
Kobiety ciężarne 31-50 lat 220 1100
Kobiety karmiące do 18 lat 290 900
Kobiety karmiące 19-30 lat 290 1100
Kobiety karmiące 31-50 lat 290 1100

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Kiedy potrzebujesz więcej
Na niedobór narażeni są ludzie mieszkający w terenach z niską zawartością jodu w wodzie. Dotyczy to w szczególności obszarów podgórskich i górskich. Także ludzie pozostający na diecie bezsolnej i nie jedzący pokarmów bogatych w jod mogą być narażeni na jego deficyt i w wyniku tego bardzo częste są przypadki wola i kretynizmu. Badania wykazały, że niedobór jodu łączy się także m.in. z chorobą Parkinsona, rakiem tarczycy, stwardnieniem rozsianym i chorobą Alzheimera. Niektóre, skądinąd bardzo wartościowe pokarmy roślinne, takie jak brukselka, kalafior, brokuły zawierają substancje, które działają antagonistycznie w stosunku do jodu. U ludzi, którzy zjadają bardzo duże ilości tych warzyw, może wystąpić niedobór tego pierwiastka.

Jeśli za mało, to…
Niedobór jodu odbija się oczywiście na upośledzeniu syntezy hormonów tarczycy. Tkanka rozrasta się wówczas, aby wyrównać obniżoną produkcję hormonów potrzebnych organizmowi i powstaje wole. Inne objawy to uczucie chronicznego zmęczenia, apatia, suchość skóry, nadwrażliwość na zimno i przyrost masy ciała.

A kiedy nadmiar, to…
Jod przyjmowany w dużych dawkach, np. w formie jodku potasu może spowodować czasowe zablokowanie syntezy hormonów tarczycy, a więc doprowadzić paradoksalnie do hypotyreoidyzmu, tego samego stanu, jaki występuje przy niedoborze tego pierwiastka. Efekt ten jest zazwyczaj czasowy, gdyż gruczoł tarczycy stosunkowo dobrze przystosowuje się do sytuacji nadmiaru jodu. Nadmiar jodu może zaostrzać zmiany trądzikowe na skórze. Duże dawki jodu często powodują zapalenia ślinianek. Niektórzy ludzie wykazują nadwrażliwość na barwniki zawierające jod używane w diagnostyce rentgenologicznej. Substancje te są różne od naturalnie występujących form jodu.

Duże ilości Jodu zawierają:

  • owoce morza: ryby, homary, wodorosty morskie (kelp), ostrygi, kalmary, małże i krewetki
  • woda
  • ananas
  • rodzynki
  • cebula
  • produkty mleczne
  • zioła: bylica, estragon, czarny dziki bez
  • sól kuchenna

Czy wiesz, że…
Jod wywiera działanie ochronne przeciwko materiałom radioaktywnym.

 

 

Suplementy zawierające Jod:
1. Vital 0 – 80 µg
2. Vital A –  50 µg
3. Vital B – 50 µg
4. Vital AB – 50 µg
5. Full Spectrum – 80 µg
6. Lion Kids D – 10 µg
7. Senior formula – 20 µg
8. Power Mins – 50 µg
9. Menopausal Formula – 15 µg
10. New Life – 75 µg

Kobalt

Kobalt jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym, składnikiem witaminy B12. Ilość kobaltu zawarta w organizmie zależy od ilości tego pierwiastka w glebie, co wiąże się z ilością zawartą w spożywanych produktach. Większość z nas nie cierpi z powodu niedoboru, chociaż niedobór występuje o wiele częściej u wegetarian. Organizm potrzebuje tylko bardzo niewielkich ilości kobaltu, a jego główną funkcją jest zapobieganie anemii.

Działanie Kobaltu:

  • jest składnikiem witaminy B12, niezbędnym do prawidłowego jej funkcjonowania
  • jest niezbędny do prawidłowego wytwarzania krwinek czerwonych
  • ma znaczenie dla ładnego wyglądu włosów
  • zapewnia zdrowie układu nerwowego

Kiedy potrzebujesz więcej
Większych dawek kobaltu potrzebują wegetarianie, którzy unikają mięsa i ryb, a także osoby z jadłowstrętem psychicznym lub bulimią.

Jeśli za mało, to…
Długotrwały niedobór kobaltu prowadzi do anemii złośliwej z powodu niedoboru witaminy B12, w której skład wchodzi kobalt. Anemii towarzyszy osłabienie, utrata apetytu, spadek masy ciała, bladość, drętwienie stóp i dłoni, demencja i depresja.

A kiedy nadmiar, to…
Duże dawki mogą spowodować powiększenie tarczycy, serca, w konsekwencji niewydolność krążenia. Ciężkie uszkodzenie serca pojawia się, gdy wysokim dawkom kobaltu towarzyszy duża ilość alkoholu, spożywanie małej ilości białka lub deficyt witaminy B1 (tiaminy).

Duże ilości Kobaltu zawierają:

  • owoce morza: ostrygi, kalmary i krewetki
  • wątroba i nerki
  • mleko
  • kakao
  • ziarna pszenicy i gryki
  • warzywa: szpinak, sałata, kapusta, buraki
  • owoce: figi, arbuz

Czy wiesz, że…
Wiele osób cierpi na niedobór kobaltu z powodu zatrucia gleby i wyjałowienia jej w następstwie skażenia środkami chemicznymi.

Krzem

Krzem jest pierwiastkiem szeroko rozpowszechnionym na kuli ziemskiej. Jego związki są wykorzystywane przez człowieka do produkcji wielu użytecznych artykułów, m.in. kryształków kwarcowych, półprzewodników szkła, a także wkładów silikonowych używanych w chirurgii plastycznej. Rolą biologiczną krzemu, jako niezbędnego pierwiastka śladowego organizmów ludzi i zwierząt, zaczęto doceniać dopiero w latach siedemdziesiątych. Krzem jest obecny przede wszystkim w tkance łącznej, w kościach, skórze i paznokciach.

 

Działanie Krzemu:

  • uczestniczy w budowie i przemianach metabolicznych zachodzących w tkance łącznej, skórze (niezbędny do budowy kolagenu) oraz kości
  • chroni przed miażdżycą tętnic
  • uczestniczy we wzroście i rozwoju
  • może działać skutecznie w zapobieganiu i leczeniu osteoporozy
  • działa przeciw trądzikowi
  • zapobiega nadmiernym krwawieniom miesiączkowym

Jeśli za mało, to…
Niedobór krzemu sprzyja powstawaniu takich objawów jak: obgryzanie paznokci, swędzenie w odbytnicy, zgrzytanie zębami podczas snu. Mogą pojawić się także pęknięcia skóry, opuchnięta tarczyca, powiększona wątroba, swędzenie skóry. Powstaje nadmiar wydzielin czy krwawienia w różnych częściach ciała. Mogą się rozwijać guzy w tkance łącznej (w chrząstkach). Trudno ustalić niedobór krzemu, ponieważ nie wiadomo jaki jest jego optymalny poziom w organizmie.

A kiedy nadmiar, to…
Duże dawki krzemu są toksyczne. W wyniku długotrwałej inhalacji może dojść do krzemowej pylicy płuc.

Duże ilości Krzemu zawierają:

  • warzywa
  • pełne ziarna zbóż
  • owoce morza
  • mleko i przetwory mleczne
  • poziomki

Czy wiesz, że…
Zawartość krzemu w ludzkiej skórze obniża się wraz z wiekiem.

Lit

Lit występuje we wszystkich tkankach. Podlega koncentracji w emalii zębów i przypuszczalnie zapobiega próchnicy. Nagromadza się on w nerkach i trzustce oraz w innych organach miąższowych, a jego stężenie w surowicy jest wskaźnikiem niedoboru. W organizmie człowieka jest obecna zaledwie jedna tysięczna grama litu, a dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek nie przekracza jednej dziesięciotysięcznej grama. Twarda woda zawiera zawsze dużo litu. Przeciwdziała bezsenności, wpływa na stan emocjonalny i psychiczną równowagę. Był stosowany w leczeniu manii i depresji.

Działanie Litu:

  • sole litu są stosowane w leczeniu schorzeń afektywnych, zwłaszcza w depresji
  • zapobiega kolejnym nawrotom chorób i zmniejszają częstotliwość i nasilenie objawów

Jeśli za mało, to…
Zmniejszenie stężenia litu powodują: mocznik, pochodne ksantyny, środki alkalizujące. Brak litu w organizmach ssaków zakłóca metabolizm białek i osłabia reprodukcję. Niedobór litu objawia się bezsennością, stanami lękowymi, obsesją, melancholią, rozdrażnieniem i agresją. Jego brak wywołuje choroby psychiczne – przede wszystkim schizofrenię.

A kiedy nadmiar, to…
Nadmiar litu jest bardzo toksyczny! Objawy toksyczne mogą dotyczyć wielu narządów: układu nerwowego drżenie mięśni, obrzęk tarczy, nerwu wzrokowego,  zawroty głowy, układu sercowo-naczyniowego, układu pokarmowego, układu moczowego, skóry, układu endokrynnego, układu krwiotwórczego. W czasie leczenia litem często stwierdza się hiperglikemię. Niektóre leki mogą powodować zwiększenie stężenia litu.

Duże ilości Litu zawierają:

  • niektóre wody mineralne, szczególnie woda Zuber
  • warzywa: ziemniaki, pomidory, kapusta
  • owoce dzikiej róży i oberżyna
  • goździki
  • sól z Wieliczki
  • drożdże piwne

Czy wiesz, że…
Lit jest najlżejszym ze wszystkich pierwiastków występujących w stanie stałym.

Mangan

Mangan jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym, potrzebnym do prawidłowego funkcjonowania mózgu i stosuje się go w leczeniu wielu zaburzeń nerwowych, w tym choroby Alzheimera i schizofrenii. Roli manganu nie poznano jeszcze w pełni, lecz prawdopodobnie okaże się, że jest to jeden z najważniejszych składników odżywczych. Możliwe, że jest jednym z przeciwutleniaczy. W przypadku tego pierwiastka organizm jest niejako naturalnie zabezpieczony przed stanami jego niedoboru, bowiem w wielu reakcjach biochemicznych mangan może być zastąpiony przez magnez. To sprawia, że niedobory manganu są rzadkie i u ludzi dorosłych praktycznie nie występują.

Działanie Manganu:

  • współuczestniczy w prawidłowym wzrastaniu i rozwoju
  • jest niezbędny w reprodukcji
  • jest jednym ze składników kości, zapobiega osteoporozie, chroni przed zapaleniem kości i stawów
  • wchodzi w skład wielu enzymów o ważnym znaczeniu w obronie przed uszkodzeniem wolnych rodników
  • jest ważny dla prawidłowego funkcjonowania mózgu
  • bierze udział w procesach wytwarzania energii
  • pełni ważną rolę w wytwarzaniu tyroksyny przez tarczycę
  • poprawia wzrok
  • zmniejsza objawy trądziku
  • aktywuje metabolizm glukozy i innych węglowodanów
  • jego obecność konieczna jest dla metabolizmu witaminy B1 i witaminy E

Zalecane normy dietetyczne na Mangan dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy
dietetyczne [mg/dzień]
Bezpieczna maksymalna dawka
nie powodująca ryzyka
efektów ubocznych
[mg/dzień]
Dzieci 1-3 lat 1,2 2
Dzieci 4-8 lat 1,5 3
Chłopcy 9-13 lat 1,9 6
Młodzież męska 14-18 lat 2,2 9
Mężczyźni 19-30 lat 2,3 11
Mężczyźni 31-50 lat 2,3 11
Mężczyźni 50-70 lat 2,3 11
Mężczyźni powyżej 70 lat 2,3 11
Dziewczęta 9-13 lat 1,6 6
Młodzież żeńska 14-18 lat 1,6 9
Kobiety 19-30 lat 1,8 11
Kobiety 31-50 lat 1,8 11
Kobiety 50-70 lat 1,8 11
Kobiety powyżej 70 lat 1,8 11
Kobiety ciężarne do 18 lat 2,0 9
Kobiety ciężarne 19-30 lat 2,0 11
Kobiety ciężarne 31-50 lat 2,0 11
Kobiety karmiące do 18 lat 2,6 9
Kobiety karmiące 19-30 lat 2,6 11
Kobiety karmiące 31-50 lat 2,6 1

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Kiedy potrzebujesz więcej
Dodatkowego podawania manganu wymagają osoby odżywiane dożylnie lub pozajelitowo. Większe dawki manganu mogą przyjmować osoby z częstymi zawrotami głowy lub zaburzeniami pamięci, jednak uprzednio należy skonsultować się z lekarzem. Spożywanie dużych dawek wapnia i fosforu, magnezu, a także doustnych środków antykoncepcyjnych powoduje zahamowanie wchłaniania manganu, co może sprzyjać jego niedoborom.

Jeśli za mało, to…
Deficyt manganu podczas ciąży może spowodować nieodwracalne uszkodzenia błędnika u dziecka, skutkiem czego brak u niego koordynacji ruchów. U dzieci niedobór manganu powoduje zaburzenia rozwojowe. Niedobór manganu może powodować anemię, zmiany na skórze, nieprawidłową strukturę kości, zaburzenia wzroku, osłabienie zdolności rozrodczych, zahamowanie wzrostu i rozwoju, nerwobóle, drgawki, drżenie, wypadanie włosów, plamicę paznokci, wypryski, niedokrwistość, zaburzenia w krzepnięciu krwi, nadmiar cholesterolu, osteoporozę.

A kiedy nadmiar, to…
Toksyczny efekt manganu objawia się bezsennością, depresją, halucynacjami, impotencją. U osób narażonych na długotrwały kontakt z manganem, np. u górników, może ujawnić się choroba Parkinsona lub inne schorzenia neurologiczne. Nadmiar wywołuje także obfite miesiączki, degenerację stawów, nerwowość, drażliwość, słabą pamięć, kruchość kości, letarg, ruchy mimowolne oraz kłopoty z utrzymaniem właściwej postawy.

Duże ilości Manganu zawierają:

  • ziarna zbóż
  • orzechy włoskie, ziemne i laskowe
  • warzywa: zielone warzywa liściaste, warzywa korzeniowe, szpinak, sałata, ziemniaki, groch i cykoria
  • owoce: żurawina, maliny, figi i banany
  • mleko
  • herbata czarna i zielona
  • mięso skorupiaków
  • wątroba

Czy wiesz, że…
Stężenie manganu w tkankach człowieka, szczególnie w kościach, spada z wiekiem.

 

Suplementy zawierające Mangan:
1. Vital 0 -2 mg
2. Vital A – 1 mg
3. Vital B – 1 mg
4. Vital AB – 1 mg
5. Senior formula –  0,8 mg
6. Mega Protect 4 Life – 1 mg
7. Power Mins – 4 mg
8. Menopausal Formula – 0,5 mg
9. New Life – 1 mg

Miedź

Miedź jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym potrzebnym do oddychania – żelazo i miedź są potrzebne do syntezy hemoglobiny w czerwonych ciałkach krwi. Miedź pełni także ważną rolę przy wytwarzaniu kolagenu, który jest odpowiedzialny za zdrowie naszych kości, chrząstek i skóry. Miedź należy do przeciwutleniaczy, które chronią organizm przed zniszczeniami dokonywanymi przez wolne rodniki. Korzystne działanie między dla rozwoju żywych organizmów znane jest już od dawna, aczkolwiek najpierw zauważono je w stosunku do roślin. Na początku XIX wieku farmerzy w Brandenburgii odkryli, że dodatek soli miedzi do gleby znacząco podnosi plony upraw.

Działanie Miedzi:

  • pełni, obok żelaza, ważną rolę w syntezie i prawidłowym funkcjonowaniu hemoglobiny czerwonych ciałek krwi, białka transportującego tlen
  • bierze również udział w syntezie kolagenu
  • jest potrzebna do wytwarzania hormonów nadnercza
  • jest potrzebna do wytwarzania energii
  • jest niezbędna do przyswajania witaminy C
  • sprawia, że tyrozyna staje się przyswajalna, dzięki czemu skóra i włosy nabierają koloru
  • zapobiega chorobom serca i naczyń przez regulację gospodarki cholesterolowej
  • odgrywa ważną rolę w obronie przed toksycznością wolnych rodników

Zalecane normy dietetyczne na Miedź dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy
dietetyczne [µg/dzień
]
Bezpieczna maksymalna dawka
nie powodująca ryzyka
efektów ubocznych
[µg/ dzień]
Dzieci 1-3 lat 340 1000
Dzieci 4-8 lat 440 3000
Chłopcy 9-13 lat 700 5000
Młodzież męska 14-18 lat 890 8000
Mężczyźni 19-30 lat 900 10000
Mężczyźni 31-50 lat 900 10000
Mężczyźni 50-70 lat 900 10000
Mężczyźni powyżej 70 lat 900 10000
Dziewczęta 9-13 lat 700 5000
Młodzież żeńska 14-18 lat 890 8000
Kobiety 19-30 lat 900 10000
Kobiety 31-50 lat 900 10000
Kobiety 50-70 lat 900 10000
Kobiety powyżej 70 lat 900 10000
Kobiety ciężarne do 18 lat 1000 8000
Kobiety ciężarne 19-30 lat 1000 10000
Kobiety ciężarne 31-50 lat 1000 10000
Kobiety karmiące do 18 lat 1300 8000
Kobiety karmiące 19-30 lat 1300 10000
Kobiety karmiące 31-50 lat 1300 10000

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Kiedy potrzebujesz więcej
Na ostre niedobory miedzi narażeni są przede wszystkim ludzie odżywiani pozajelitowo (przez kroplówkę). Absorpcję miedzi hamuje w znacznym stopniu dieta bogata w fruktozę i inne cukry zawierające fruktozę. Również wysoka zawartość witaminy C, cynku i fitynianów obniża przyswajalność miedzi.

Jeśli za mało, to…
Niedobór miedzi związany jest ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób serca. Badania wykazują, że deficyt miedzi ma wpływ na zwiększenie poziomu cholesterolu, zwłaszcza jego miażdżycogennej frakcji LDL – cholesterolu. Ponadto obniżony poziom miedzi powoduje zmniejszenie stężenie ważnych neurotransmiterów układu nerwowego, powodując zakłócenia w jego funkcjonowaniu. Niski poziom miedzi może powodować wystąpienie anemii – podobnej do anemii spowodowanej żelazem. Zwiększa również podatność kości na złamania. Niedobór miedzi może dodatkowo powodować wypadanie włosów, drażliwość, obniżoną odporność, depresję i nerwobóle. Umiarkowane niedobory występują dość często, jest to związane przede wszystkim ze stosunkowo małym rozpowszechnieniem miedzi w żywności. Trudno jest sprostować wymogom dziennego zapotrzebowania, gdy nie je się pokarmów dość szczególnych, takich jak małże, homary i ostrygi.

A kiedy nadmiar, to…
Miedź w nadmiarze jest pierwiastkiem toksycznym. Istnieje rzadka choroba dziedziczna związana z zaburzeniami gospodarki miedzią – choroba Wilsona. Najczęstszymi skutkami nadmiaru miedzi mogą być zburzenia psychiki, uszkodzenia nerek i wątroby, chroniczne zatrucia u dzieci a także nadciśnienie tętnicze. Wskazana jest analiza hormonów zwłaszcza u kobiet, ponieważ może wystąpić nadmiar estrogenów u kobiet.

Duże ilości Miedzi zawierają:

  • wątroba i nerki zwierzęce
  • owoce morza: krewetki, małże, ostrygi i homary
  • orzechy
  • warzywa: strączkowe, czerwone buraki, cebula, szpinak, por, pomidory, kalarepa
  • żeń-szeń i aloes
  • owoce: awokado, banany, maliny, jabłka i pomarańcze
  • rośliny: babka, głóg, krwawnik, kozieradka, siemię lniane, lubczyk, łopian, mniszek,

Czy wiesz, że…
Noszenie na przegubach rąk biżuterii (np. bransoletek) wykonanych z miedzi jest wciąż popularnym remedium na schorzenia reumatyczne i degeneracyjne stawów.

Suplementy zawierające miedź:
1. Vital 0 – 500 µg
2. Vital A – 5000 µg
3. Vital B – 500 µg
4. Vital AB – 500 µg
5. Full Spectrum – 1500 µg
6. Lion Kids D – 70 µg
7. Power Mins – 500 µg
8. Menopausal Formula – 200 µg
9. New Life – 1000 µg

Molibden

Molibden jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym, chociaż jego właściwościowi są jeszcze słabo poznane, jest również ważnym składnikiem enzymu odpowiedzialnego za przyswajanie żelaza przez nasze organizmy. Molibden jest prawdopodobnie przeciwutleniaczem, a najnowsze badania dowodzą, że jest niezbędny do zachowania pełni zdrowia. Bierze udział w przemianach metabolicznych syntezujących białka i w reakcjach utleniania. Pomaga zapobiegać anemii, męskiej impotencji, i wiadomo, że wpływa na dobre samopoczucie. W organizmach żywych związki molibdenu występują w stosunkowo dużych ilościach.

Działanie Molibdenu:

  • jest niezbędny do działania wielu enzymów, co czyni go koniecznym do prawidłowej czynności komórek
  • ma znaczenie w osiągnięciu właściwego wzrostu organizmu
  • można go uważać za składnik biorący udział w obronie przeciw wolnym rodnikom
  • uczestniczy w procesach odtruwania organizmu
  • hamuje rozwój nowotworów
  • działa przeciwtrądzikowi, przeciwwirusowo, przeciwbakteryjnie i przeciwłuszczycowo
  • hamuje rozwój ropni
  • pomaga zapobiec anemii
  • chroni przed próchnicą zęby

Zalecane normy dietetyczne na Molibden dla różnych grup ludności*

Grupy ludności Zalecane normy
dietetyczne [µg/dzień]
Bezpieczna maksymalna dawka
nie powodująca ryzyka
efektów ubocznych [µg / dzień]
Dzieci 1-3 lat 17 300
Dzieci 4-8 lat 22 600
Chłopcy 9-13 lat 34 1100
Młodzież męska 14-18 lat 43 1700
Mężczyźni 19-30 lat 45 2000
Mężczyźni 31-50 lat 45 2000
Mężczyźni 50-70 lat 45 2000
Mężczyźni powyżej 70 lat 45 2000
Dziewczęta 9-13 lat 34 1100
Młodzież żeńska 14-18 lat 43 1700
Kobiety 19-30 lat 45 2000
Kobiety 31-50 lat 45 2000
Kobiety 50-70 lat 45 2000
Kobiety powyżej 70 lat 45 2000
Kobiety ciężarne do 18 lat 50 1700
Kobiety ciężarne 19-30 lat 50 2000
Kobiety ciężarne 31-50 lat 50 2000
Kobiety karmiące do 18 lat 50 1700
Kobiety karmiące 19-30 lat 50 2000
Kobiety karmiące 31-50 lat 50 2000

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Jeśli za mało, to…
Niewłaściwa dieta, np. stołówkowe jedzenie, gotowe dania do podgrzania, konserwy, prowadzi z upływem lat do niedoboru molibdenu w organizmie. Objawami niedoboru molibdenu są: przedwczesne starzenie, impotencja. Niedobór molibdenu powoduje również zaburzenia widzenia, ospałość, śpiączkę, zwiększoną częstość wdechu, wypadanie włosów, wypryski, szybkie męczenie się, a przewlekłe niedobory molibdenu wzbudzają rozwój raka przełyku i próchnicę zębów.

A kiedy nadmiar, to…
Duże dawki molibdenu, mogą powodować objawy dny moczanowej. Jest to spowodowane nadmierną aktywacją wywołaną zbyt wysokim poziomem molibdenu, oksydazy ksantynowej – enzymu, który syntetyzuje kwas moczowy. Nadmiar molibdenu powoduje również spadek poziomu miedzi w ustroju.

 

Dużą ilość Molibdenu zawierają:

  • wątroba i nerki zwierzęce
  • warzywa: warzywa liściaste, rośliny strączkowe
  • ziarna zbóż i zarodki pszenne
  • sery, mleko i jaja
  • gryka i ryż naturalny

Czy wiesz, że…
Molibden jest jednym z najmniej rozpowszechnionych pierwiastków na kuli ziemskiej.